No ka ‘ohana Pūnana Leo
Pa‘ē mai ana ke aloha “Ūi” ma ka puka komo iā Kumu Makamae e kilo aku ana i ko ke keiki ho‘okau ‘ana i ka hua kukui ma luna ho‘i o kāna hanana makemakika punahele. “Aloha! ‘O Ku‘uleialoha Leipoina‘ole ko‘u inoa.” Pane akula ke kumu, “Aloha kakahiaka, e Leipoina‘ole mā. E komo mai!” ‘O ke komo akula nō ia o Ku‘uleialoha i loko o ka lumi papa me ka ‘imi pū e honi a pūliki aku i ua ‘o Kumu Makamae nei.
Ma ka makamua o ke komo ‘ana o ka ‘ohana i loko o ke kula Pūnana Leo, ho‘olu‘u ‘ia ia ‘ohana ma nā loina kaiapuni Pūnana Leo i kapu kona honua i ka ‘ōlelo Hawai‘i wale nō. ‘O ke keiki Pūnana Leo kekahi o ka pū‘ulu keiki i ho‘oholo pa‘a ka ‘ohana e kūpa‘a ma hope o ke ‘ano e ho‘ona‘auao ‘ia ai ke keiki. E like me ka nui i hiki, ho‘olauna ‘ia nā limahana ‘Aha Pūnana Leo o ka hanauna hulu kupuna me nā keiki ma ke ‘ano kūmau. E like nō ho‘i me ka pū‘ā ‘ia o ka mea‘ai i loko o ka waha o ka pūnua, pēia ho‘i e “pū‘ā” ‘ia ai ka ‘ike mauli Hawai‘i mai loko mai o ka waha o nā hulu kūpuna.
‘O ka ho‘āno me ka mālama ‘ana i ke kapu ‘ōlelo Hawai‘i wale nō, he ala ia e hikiwawe ai ka pa‘a o ka ‘ōlelo Hawai‘i i nā ‘ohana a me nā haumāna. Hele nō ho‘i a pa‘a i nā haumāna kula kamali‘i hou nā hua‘ōlelo, nā māmala‘ōlelo a me nā mele ‘ike kahua i ke kōkua ‘ana mai o nā kumu wali o ka ‘ōlelo me nā hoa papa o‘o a‘e o ka pae makahiki. E‘ole ho‘i kēia, hele ai nō ho‘i a ‘ōlelo Hawai‘i piha ka nui o nā keiki, inā ‘a‘ole ‘o nā keiki a pau nō ho‘i, i loko o ka ‘ekolu a ‘ehā paha mahina.
He honua palekana ka lumi papa Pūnana Leo e pumehana ai ka laua ‘ana o ke keiki ma kona mau ‘ao‘ao a pau a mākaukau no ko kēia mua aku. I loko ho‘i o ke apo o ka honua palekana o ke a‘o ‘ana, ho‘omaopopo ‘ia ke keiki no ka honua ao holo‘oko‘a ma loko nō ho‘i o ka papaha‘awina e kū pono ana i ka pae makahiki kula kamali‘i i mōkū pono i loko o ke kālaimana‘o Kumu Honua Mauli Ola. E komo pono ka makua i loko o ka ho‘ona‘auao ‘ia o ke keiki…‘o ia ka mea e pono ai!